Lamotrygina: na co jest, jak działa i czego pilnować w trakcie leczenia

Lamotrygina w jednej tabeli

Zanim przejdziemy do szczegółów, krótkie zestawienie tego, co mówi rejestr leków i Charakterystyka Produktu Leczniczego (ChPL) produktu referencyjnego Lamitrin S.

Na co pomaga lamotrygina: wskazania z ChPL

Wskazania produktu referencyjnego obejmują dwa obszary. Inne produkty z lamotryginą mogą mieć nieco inny zakres, dlatego zawsze sprawdzaj ulotkę leku, który masz w domu.

Jeśli leczysz się u psychiatry, zapamiętaj jedno: ChPL wprost wyklucza lamotryginę z doraźnego leczenia trwającego epizodu manii lub depresji. To lek, który ma zapobiegać nawrotom, a nie środek na bieżący kryzys. W chorobie dwubiegunowej ChPL nie zaleca jej osobom, które nie skończyły 18 lat. Objawy i przebieg samej choroby opisujemy w poradniku o chorobie dwubiegunowej.

• Padaczka od 13. roku życia, także u dorosłych: napady częściowe i uogólnione (również toniczno-kloniczne), leczone samą lamotryginą albo razem z innymi lekami, oraz napady w przebiegu zespołu Lennoxa-Gastauta.
• Dzieci od 2 do 12 lat z padaczką: dodatek do innych leków przy napadach częściowych i uogólnionych, a jako jedyny lek przy typowych napadach nieświadomości.
• Dorośli (od 18 lat) z chorobą afektywną dwubiegunową: ochrona przed nawrotami depresji w chorobie typu I, gdy w jej przebiegu dominują epizody depresyjne.

Jak działa lamotrygina i po jakim czasie ocenisz efekt

Lamotrygina blokuje kanały sodowe bramkowane napięciem w komórkach nerwowych, hamuje powtarzające się wyładowania neuronów i uwalnianie glutaminianu. Tak tłumaczy się jej działanie przeciwpadaczkowe. Nie wiadomo dokładnie, jak lamotrygina stabilizuje nastrój; ChPL przypuszcza, że i w tym przypadku znaczenie mają kanały sodowe.

Na efekt trzeba poczekać. Lekarz podnosi dawkę małymi krokami, bo pośpiech zwiększa ryzyko ciężkiej wysypki; przy chorobie dwubiegunowej ChPL zakłada osiągnięcie dawki podtrzymującej, która stabilizuje nastrój, w ciągu sześciu tygodni. Ponieważ lek ma zapobiegać nawrotom, jego skuteczność ocenia się w dłuższej perspektywie: po tym, czy kolejne epizody depresji pojawiają się rzadziej. Plan wprowadzania leku ustala lekarz i nie warto go przyspieszać.

W badaniach opisanych w ChPL osoby z chorobą dwubiegunową typu I obserwowano do 76 tygodni. U leczonych lamotryginą czas do pierwszego epizodu depresji był istotnie dłuższy niż u przyjmujących placebo, natomiast różnica w czasie do epizodu manii nie była istotna statystycznie.

Lamotrygina a skutki uboczne: co bywa częste, a co wymaga pilnej reakcji

Większość działań niepożądanych jest łagodna i nie każdy ich doświadcza. Częstość działań niepożądanych według tabeli w punkcie 4.8 ChPL zebraliśmy w liście w tej sekcji.

Wysypka wymaga osobnego słowa. Liczby z badań u dorosłych: wysypkę miało 8-12% pacjentów na lamotryginie wobec 5-6% na placebo, najczęściej w pierwszych ośmiu tygodniach leczenia. Większość wysypek jest łagodna, ale zdarzają się postaci zagrażające życiu, takie jak zespół Stevensa-Johnsona czy toksyczna nekroliza naskórka. Silnie nasiloną wysypkę odnotowano mniej więcej u jednego na 500 dorosłych z padaczką i u jednego na 1000 pacjentów z chorobą dwubiegunową. Ryzyko rośnie przy dużej dawce początkowej, zbyt szybkim zwiększaniu dawki i jednoczesnym stosowaniu walproinianu, a u dzieci jest większe niż u dorosłych.

Każdą wysypkę zgłoś lekarzowi od razu, nie czekając na kolejną wizytę. Tak samo postąp przy gorączce, powiększonych węzłach chłonnych albo obrzęku twarzy, nawet bez wysypki, bo tak mogą zaczynać się reakcje nadwrażliwości. Jeśli lamotryginę przerwano z powodu zespołu Stevensa-Johnsona, toksycznej nekrolizy naskórka lub zespołu DRESS, leczenia nie wolno już nigdy wznawiać.

ChPL opisuje też myśli i zachowania samobójcze zgłaszane u osób leczonych lekami przeciwpadaczkowymi. U osób z chorobą dwubiegunową ścisła obserwacja dotyczy zwłaszcza początku leczenia i zmian dawkowania; większe ryzyko mają m.in. młodzi dorośli i osoby, u których takie myśli występowały wcześniej. Nowe objawy, gorszy nastrój lub myśli samobójcze to sygnał, by bez zwłoki zgłosić się do lekarza; przy bezpośrednim zagrożeniu życia wybierz 112.

• bardzo często (co najmniej 1 na 10 osób): ból głowy, wysypka skórna;
• często (od 1 na 100 do 1 na 10 osób): senność lub bezsenność, zawroty głowy i drżenie, drażliwość, pobudzenie i agresja, nudności, wymioty i biegunka, suchość w ustach, zmęczenie oraz ból, także stawów i pleców;
• niezbyt często (od 1 na 1000 do 1 na 100 osób): zaburzenia koordynacji ruchów, podwójne lub niewyraźne widzenie, łysienie, reakcje nadwrażliwości na światło.

Alkohol, prowadzenie auta, ciąża i antykoncepcja

Lamotrygina a alkohol. ChPL lamotryginy nie zawiera osobnego punktu o alkoholu. To nie jest zielone światło: lek sam może dawać zawroty głowy, senność i zaburzenia koordynacji, a w padaczce i w chorobie dwubiegunowej picie może utrudniać utrzymanie stabilności. Zapytaj lekarza prowadzącego, co w Twojej sytuacji jest bezpieczne.

Prowadzenie pojazdów. U zdrowych ochotników lamotrygina wypadała w testach koordynacji i sedacji tak samo jak placebo, jednak pacjenci w badaniach klinicznych zgłaszali zawroty głowy i podwójne widzenie. Za kierownicę wsiadaj dopiero wtedy, gdy wiesz, jak reagujesz na lek. Przy padaczce o prowadzeniu auta decydujesz razem z lekarzem.

Lamotrygina w ciąży. Dane obejmujące ponad 8700 kobiet, które w pierwszym trymestrze brały samą lamotryginę, nie pokazują istotnie większego ryzyka poważnych wad rozwojowych. W ciąży zaleca się najmniejszą możliwą dawkę terapeutyczną. Ciąża potrafi obniżyć stężenie lamotryginy, a poród gwałtownie je podnieść, więc lekarz kontroluje je już przed poczęciem, przez całą ciążę i po rozwiązaniu. Planowaną ciążę omów z lekarzem wcześniej; ChPL wspomina też o rozważeniu kwasu foliowego. Nie odstawiaj leku nagle po pozytywnym teście.

Karmienie piersią. Lek przechodzi do mleka matki, a u karmionego niemowlęcia jego stężenie może sięgać mniej więcej połowy wartości mierzonej u matki. Decyzję o karmieniu podejmuje się z lekarzem; jeśli karmisz, obserwuj, czy dziecko nie jest nadmiernie senne, nie ma wysypki i dobrze przybiera na wadze.

Antykoncepcja hormonalna. Pigułka z etynyloestradiolem i lewonorgestrelem sprawia, że organizm usuwa lamotryginę około dwa razy szybciej i jej stężenie maleje; gdy przestajesz brać antykoncepcję, stężenie może pójść w górę. Nie można też wykluczyć, że u niektórych kobiet lamotrygina osłabi działanie antykoncepcji hormonalnej. Powiedz lekarzowi o każdej zmianie metody i zgłaszaj krwawienia międzymiesiączkowe.

Inne leki i choroby serca: co zmienia działanie lamotryginy

Lamotrygina jest rozkładana w wątrobie przez enzymy z grupy UGT, więc część leków podnosi albo obniża jej stężenie. Walproinian je zwiększa, co wiąże się z większym ryzykiem wysypki. Karbamazepina, fenytoina, fenobarbital, prymidon, ryfampicyna oraz lopinawir z rytonawirem je zmniejszają. Dlatego lista wszystkich Twoich leków, także tych od innych lekarzy, musi być znana prowadzącemu. O jednym z nich przeczytasz na stronie o karbamazepinie.

Masz istotną chorobę serca, np. niewydolność, chorobę niedokrwienną, blok serca, komorowe zaburzenia rytmu albo zespół Brugadów? ChPL zaleca wtedy, by decyzję o leczeniu dokładnie przemyśleć, a przed pierwszą dawką rozważyć konsultację kardiologiczną.

Lamotrygina: czy to psychotrop i czy grozi uzależnieniem

Potocznie „psychotropem” nazywa się każdy lek działający na psychikę. W sensie prawnym lamotrygina nim nie jest: nie figuruje na wykazie substancji psychotropowych, a w rejestrze ma kategorię Rp. Dla e-recepty z lamotryginą obowiązuje więc zwykły maksymalny termin realizacji, czyli 365 dni; krótsze, osobne limity mają antybiotyki (7 dni) oraz środki odurzające i substancje psychotropowe (30 dni).

ChPL nie opisuje uzależnienia od lamotryginy. Nie znaczy to, że możesz ją odstawić jak witaminę: przy padaczce nagłe przerwanie grozi nawrotem napadów, a przy chorobie dwubiegunowej leczenie ma chronić przed kolejnymi epizodami. Lamotryginy nie kupisz bez recepty; preparaty z nielegalnych źródeł mogą być podrobione.

Odstawienie, przerwa w leczeniu i zmiana preparatu

Odstawienie zawsze ustalasz z lekarzem. W padaczce gwałtowne przerwanie terapii grozi powrotem napadów, więc ChPL zakłada stopniowe schodzenie z dawki; wyjątkiem jest sytuacja, w której bezpieczeństwo wymaga natychmiastowego odstawienia, np. przy wysypce. U pacjentów z chorobą dwubiegunową nagłe zakończenie przyjmowania leku nie dawało w badaniach więcej działań niepożądanych niż placebo, jednak o tym, czy zrezygnować z ochrony przed nawrotami, decyduje lekarz.

Jeśli przerwałeś przyjmowanie leku, z jakiegokolwiek powodu, nie wracaj sam do dotychczasowej dawki. Według ChPL lekarz, wznawiając terapię, ocenia, czy dawkę podtrzymującą trzeba znów osiągać stopniowo, bo duża dawka na start podnosi ryzyko ciężkiej wysypki. Skontaktuj się z lekarzem, zanim przyjmiesz kolejną tabletkę.

Zmianę preparatu z jednej nazwy handlowej na inną też uzgodnij z lekarzem lub farmaceutą: ChPL zastrzega, by nie przyjmować innych produktów z lamotryginą bez konsultacji z lekarzem. Sprawdź, czy w domowej apteczce nie masz dwóch opakowań różnych firm.

Lamitrin i inne zamienniki lamotryginy

W Polsce lamotrygina jest dostępna pod kilkoma nazwami handlowymi, m.in. Lamitrin, Lamitrin S, Lamilept, Lamotrix, Symla i Epitrigine. Zawierają tę samą substancję czynną, ale mogą się różnić postacią (zwykłe tabletki albo tabletki do rozgryzania i żucia), dostępnymi mocami i ceną w aptece. Tabletek do rozgryzania i żucia nie należy dzielić. O tym, jak sprawdzić refundację i ile dopłacisz za zamiennik, przeczytasz w poradniku o kosztach leczenia padaczki i refundacji.

Recepta na lamotryginę online: tylko kontynuacja i jasne zasady opłaty

Jeśli lamotryginę już przyjmujesz, a leczenie prowadzi neurolog lub psychiatra, możesz złożyć wniosek o e-receptę na kontynuację leczenia. Wypełniasz formularz z wywiadem, ocenia go lekarz (nadzór medyczny: lek. Damian Wojno), a dodatkowe pytania padają na czacie. Nie rozpoczynamy leczenia lamotryginą i nie zmieniamy dawki, bo wprowadzanie leku wymaga stopniowego postępowania pod kontrolą lekarza prowadzącego.

Przygotuj dokumentację: ostatnią kartę informacyjną lub zaświadczenie z rozpoznaniem, nazwę preparatu i moc, którą przyjmujesz. Lekarz może odmówić, na przykład gdy brakuje dokumentacji, gdy była przerwa w leczeniu albo gdy pojawiła się wysypka. Opłata pokrywa ocenę wniosku, nie sam dokument, więc przy odmowie nie podlega zwrotowi. Cenę widzisz przy przycisku, zanim cokolwiek zapłacisz.