receptopunkt / Leki / Leki SNRI rozpisane na czynniki: wenlafaksyna i duloksetyna, różnice i ryzyka
Leki SNRI rozpisane na czynniki: wenlafaksyna i duloksetyna, różnice i ryzyka
SNRI, czyli inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny, to leki przeciwdepresyjne, które w Polsce reprezentują głównie wenlafaksyna i duloksetyna. Obie leczą depresję i zaburzenia lękowe, a duloksetyna ma też wskazanie w bólu w obwodowej neuropatii cukrzycowej. To leki na receptę (Rp), które wymagają kontroli ciśnienia i stopniowego odstawiania.
Jak działają leki SNRI
Nazwa grupy opisuje mechanizm. Wenlafaksyna i duloksetyna hamują wychwyt zwrotny dwóch neuroprzekaźników: serotoniny i noradrenaliny. Dzięki temu więcej ich pozostaje w przestrzeni między komórkami nerwowymi. Obie substancje słabo hamują też wychwyt dopaminy.
Według Charakterystyk Produktów Leczniczych żadna z nich nie ma istotnego powinowactwa do receptorów histaminowych, cholinergicznych i adrenergicznych, z którymi ChPL wenlafaksyny wiąże część działań niepożądanych leków przeciwdepresyjnych, na przykład działanie uspokajające. Wenlafaksyna działa również przez swój aktywny metabolit, O-demetylowenlafaksynę. O duloksetynie ChPL podaje, że prawdopodobnie wzmacnia aktywność szlaków w ośrodkowym układzie nerwowym, które hamują odczuwanie bólu.
Obie substancje są wydawane na receptę (Rp) i nie znajdują się na wykazie substancji psychotropowych. Recepta na nie nie podlega więc szczególnym zasadom, które dotyczą na przykład benzodiazepin. Szerszy obraz wszystkich grup znajdziesz w przeglądzie leków przeciwdepresyjnych.
Wenlafaksyna i duloksetyna obok siebie
Zestawienie poniżej pochodzi z rejestru produktów leczniczych i z ChPL produktów referencyjnych: Efectin ER (wenlafaksyna) i Dulsevia (duloksetyna). Inne preparaty z tą samą substancją mogą mieć nieco inny zakres wskazań, więc w razie wątpliwości sprawdź ulotkę swojego leku.
| Cecha | Wenlafaksyna | Duloksetyna |
|---|---|---|
| Wskazania według ChPL | Wenlafaksyna: epizody dużej depresji i zapobieganie ich nawrotom, uogólnione zaburzenia lękowe, fobia społeczna, lęk napadowy z agorafobią lub bez niej. | Duloksetyna: duże zaburzenia depresyjne, zaburzenia lękowe uogólnione i ból w obwodowej neuropatii cukrzycowej, wyłącznie u dorosłych. |
| Postaci i moce w obrocie | Wenlafaksyna: kapsułki i tabletki o przedłużonym uwalnianiu 37,5 mg, 75 mg i 150 mg oraz kapsułki 225 mg. | Duloksetyna: kapsułki dojelitowe od 20 mg do 120 mg oraz tabletki dojelitowe 30 mg i 60 mg. |
| Przykładowe nazwy handlowe | Wenlafaksyna: Efectin ER, Venlectine, Velaxin ER, Faxigen XL, Alventa i inne. | Duloksetyna: Cymbalta, Dulsevia, Depratal, Dutilox i inne. |
| Ciśnienie tętnicze | Wenlafaksyna: często obserwowano zależny od dawki wzrost ciśnienia; zaleca się regularne pomiary. | Duloksetyna: możliwy wzrost ciśnienia i przełom nadciśnieniowy; nie rozpoczyna się jej przy niekontrolowanym nadciśnieniu. |
| Objawy po przerwaniu leczenia w badaniach | Wenlafaksyna: zdarzenia związane z przerwaniem leczenia u około 31% pacjentów wobec 17% na placebo. | Duloksetyna: objawy po nagłym przerwaniu u około 45% pacjentów wobec 23% na placebo. |
Co odróżnia SNRI od SSRI
Leki z grupy SSRI hamują wychwyt zwrotny głównie serotoniny. SNRI dokładają do tego noradrenalinę i właśnie z tego wynikają najważniejsze praktyczne różnice.
Pierwsza to układ krążenia. Według ChPL duloksetyny wzrost ciśnienia tętniczego może wynikać z noradrenergicznego działania leku, a przy wenlafaksynie opisano też przyspieszenie akcji serca, zwłaszcza przy dużych dawkach. Dlatego przy SNRI kontrola ciśnienia jest częścią leczenia, a nie dodatkiem.
Druga różnica to ból. Duloksetyna ma zarejestrowane wskazanie w bólu w obwodowej neuropatii cukrzycowej, co ChPL wiąże z wpływem na szlaki hamujące ból w ośrodkowym układzie nerwowym.
Wiele łączy jednak obie grupy. SSRI i SNRI niosą ryzyko zespołu serotoninowego przy łączeniu z innymi lekami serotoninergicznymi, mogą zwiększać skłonność do krwawień, obniżać stężenie sodu we krwi i powodować zaburzenia czynności seksualnych, które czasem utrzymują się po odstawieniu. Wspólne jest też ostrzeżenie o pierwszych tygodniach leczenia, opisane niżej. O tym, która grupa jest dla ciebie właściwa, decyduje psychiatra.
Nudności, ciśnienie i inne działania niepożądane SNRI
Większość działań niepożądanych pojawia się na początku leczenia i u wielu osób słabnie w kolejnych tygodniach. Poniżej znajdziesz, czego się spodziewać i co zgłosić lekarzowi.
- Wenlafaksyna, bardzo często (u więcej niż 1 na 10 osób): nudności, suchość w jamie ustnej, ból głowy i pocenie się, w tym poty nocne. Suchość w ustach zgłasza 10% leczonych, co zwiększa ryzyko próchnicy.
- Duloksetyna, najczęściej: nudności, ból głowy, suchość w jamie ustnej, senność i zawroty głowy. Zwykle mają łagodne lub umiarkowane nasilenie i ustępują w trakcie leczenia.
- Ciśnienie i tętno: przy obu lekach możliwy jest wzrost ciśnienia. Istniejące nadciśnienie powinno być wyrównane przed rozpoczęciem wenlafaksyny, a przy duloksetynie ciśnienie kontroluje się zwłaszcza w pierwszym miesiącu.
- Akatyzja: uczucie wewnętrznego niepokoju i przymusu ruchu, najczęściej w pierwszych tygodniach. Zgłoś ją lekarzowi.
- Cholesterol: przy wenlafaksynie stosowanej co najmniej 3 miesiące klinicznie istotny wzrost cholesterolu wystąpił u 5,3% pacjentów wobec 0% na placebo.
- Wątroba: przy duloksetynie opisywano uszkodzenie wątroby, głównie w pierwszych miesiącach leczenia.
Ostrzeżenie na start: myśli samobójcze i wiek poniżej 25 lat
Poprawa po lekach przeciwdepresyjnych może nie nastąpić w ciągu pierwszych kilku tygodni, a ryzyko samobójstwa może się zwiększyć właśnie we wczesnym okresie zdrowienia. W tym czasie oraz po każdej zmianie dawki lęk, niepokój i myśli samobójcze mogą się przejściowo nasilić. Metaanaliza badań wykazała zwiększone ryzyko zachowań samobójczych u osób przed 25. rokiem życia przyjmujących leki przeciwdepresyjne.
Jeśli zauważysz u siebie nasilenie myśli samobójczych, nietypowe pobudzenie albo zmianę zachowania, skontaktuj się z lekarzem od razu, a w bezpośrednim zagrożeniu życia dzwoń pod 112. Dobrze, gdy ktoś bliski wie o rozpoczęciu leczenia i też zwraca uwagę na takie zmiany. Wenlafaksyny i duloksetyny nie stosuje się u dzieci i młodzieży poniżej 18 lat.
Z czym nie łączyć SNRI: IMAO, inne leki i alkohol
Obu substancji nie wolno łączyć z nieodwracalnymi inhibitorami MAO. Leczenie każdym z nich można zacząć dopiero co najmniej 14 dni po zakończeniu takiego leku (przy duloksetynie przeciwwskazanie dotyczy nieselektywnych, nieodwracalnych IMAO). Przy wenlafaksynie przeciwwskazany jest też moklobemid, przy duloksetynie nie zaleca się go, a linezolidu nie należy stosować z żadną z tych substancji.
Duloksetyny nie należy stosować z fluwoksaminą, cyprofloksacyną ani enoksacyną, u osób z chorobą wątroby powodującą zaburzenia jej czynności i przy ciężkich zaburzeniach czynności nerek. Przy wenlafaksynie opisano przypadki wydłużenia odstępu QT i groźnych zaburzeń rytmu serca, głównie po przedawkowaniu lub przy innych czynnikach ryzyka.
Ostrożność dotyczy wszystkich leków nasilających działanie serotoniny: tramadolu, tryptanów, litu, innych leków przeciwdepresyjnych i ziela dziurawca. Ostrożności wymaga też łączenie z lekami przeciwzakrzepowymi i lekami wpływającymi na płytki krwi, na przykład niesteroidowymi lekami przeciwzapalnymi, bo rośnie ryzyko krwawień.
Alkohol: pacjent leczony wenlafaksyną nie powinien spożywać alkoholu, a ChPL duloksetyny zaleca ostrożność przy łączeniu z alkoholem i innymi substancjami działającymi na mózg. Przypadki przedawkowania wenlafaksyny, w tym śmiertelne, notowano głównie razem z alkoholem lub innymi lekami.
SNRI w ciąży, podczas karmienia i za kierownicą
W ciąży oba leki stosuje się tylko wtedy, gdy korzyść przeważa nad ryzykiem. Przyjmowane pod koniec ciąży mogą wywołać objawy odstawienia u noworodka, a według danych obserwacyjnych przyjmowanie w miesiącu przed porodem mniej niż dwukrotnie zwiększa ryzyko krwotoku poporodowego. Duloksetyny nie zaleca się w okresie karmienia piersią, a przy wenlafaksynie decyzję o karmieniu lub leczeniu podejmuje się po porównaniu korzyści.
Oba leki mogą wpływać na zdolność prowadzenia pojazdów. Przy duloksetynie unikaj jazdy, jeśli pojawia się senność lub zawroty głowy.
Odstawienie SNRI: dlaczego nie przerywa się ich nagle
Objawy odstawienia po SNRI występują często, zwłaszcza po nagłym przerwaniu leczenia. Przy obu lekach najczęściej to zawroty głowy, zaburzenia czucia, w tym mrowienie, zaburzenia snu i intensywne sny, pobudzenie lub niepokój, nudności, drżenie i ból głowy. Przy duloksetynie opisano też wrażenie porażenia prądem, zwłaszcza w obrębie głowy, a przy wenlafaksynie zaburzenia widzenia i wzrost ciśnienia.
Pojawiają się zwykle w ciągu kilku pierwszych dni i najczęściej mijają same w ciągu 2 tygodni, ale u części osób utrzymują się 2-3 miesiące lub dłużej. Bardzo rzadko wystąpiły nawet po przypadkowym pominięciu dawki. Przy wenlafaksynie zgłaszano myśli samobójcze i zachowania agresywne w czasie zmiany dawkowania i odstawiania, dlatego ten etap wymaga obserwacji.
ChPL obu leków zaleca stopniowe zmniejszanie dawki, a u niektórych osób odstawianie wenlafaksyny trwa kilka miesięcy. Tempo zawsze ustala lekarz prowadzący, także wtedy, gdy chodzi o zamianę na inny lek przeciwdepresyjny.
Kontynuacja leczenia SNRI przez wniosek: co dokładnie obejmuje opłata
Jeśli psychiatra już prowadzi twoje leczenie wenlafaksyną lub duloksetyną i masz na to dokumentację, możesz złożyć wniosek o e-receptę na kontynuację. Nie rozpoczynamy leczenia i nie zmieniamy leku, bo to zadanie psychiatry na wizycie.
Wypełniasz formularz z wywiadem, a wniosek ocenia lekarz (nadzór medyczny: lek. Damian Wojno, PWZ 3211301). Pytania dodatkowe zadaje na czacie, a jeśli poprosi o dokumenty, masz na nie 48 godzin. Nie prowadzimy rozmów wideo ani telefonicznych. Lekarz może odmówić wystawienia recepty.
Opłata dotyczy oceny wniosku przez lekarza, dlatego przy odmowie nie podlega zwrotowi. Pełny zwrot przysługuje przy rezygnacji przed rozpoczęciem oceny albo z winy operatora. Kwotę widzisz przy przycisku, a o kosztach samych leków i refundacji piszemy w tekście o kosztach antydepresantów.
Ponieważ SNRI nie są substancjami psychotropowymi, termin realizacji e-recepty nie może przekroczyć 365 dni; odrębne terminy dotyczą antybiotyków (7 dni) oraz środków odurzających i substancji psychotropowych (30 dni).
Kryzys nie czeka na wniosek. Gdy pojawiają się myśli o odebraniu sobie życia albo czujesz, że sytuacja wymyka się spod kontroli, formularz online to zła droga. Zadzwoń od razu:
- 116 123 - telefon dla dorosłych w kryzysie, czynny całą dobę, bezpłatny
- 800 70 2222 - Centrum Wsparcia, całą dobę, bez opłat
- 112 - gdy zagrożone jest życie, Twoje albo kogoś obok
Substancje z tej grupy
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Efectin ER 75 (wenlafaksyna), URPL
- Ulotka dla pacjenta Efectin ER 75 (wenlafaksyna), URPL
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Dulsevia (duloksetyna), URPL
- Ulotka dla pacjenta Dulsevia (duloksetyna), URPL
- Ustawa z dnia 6 września 2001 r. - Prawo farmaceutyczne (Dz.U. 2026 poz. 612)
Załatw to od razu
E-Recepta Psychiatryczna · 250,00 zł
Częste pytania
Co odróżnia leki SNRI od SSRI?
SSRI hamują wychwyt zwrotny głównie serotoniny, a SNRI także noradrenaliny. Z tego wynika większa uwaga na ciśnienie tętnicze i tętno przy SNRI, a w przypadku duloksetyny także wskazanie w bólu w neuropatii cukrzycowej. Obie grupy łączą ryzyko zespołu serotoninowego, objawy odstawienia i ostrzeżenie o pierwszych tygodniach leczenia. Wybór grupy należy do psychiatry.
Czy przy SNRI trzeba regularnie mierzyć ciśnienie?
Mogą. Przy wenlafaksynie często obserwowano zależny od dawki wzrost ciśnienia, dlatego zaleca się jego regularne pomiary. Przy duloksetynie opisano nadciśnienie i przełomy nadciśnieniowe, zwłaszcza u osób z wcześniejszym nadciśnieniem, a leczenia nie rozpoczyna się przy nadciśnieniu niekontrolowanym. Mierz ciśnienie i zapisuj wyniki, by pokazać je lekarzowi.
Czy po odstawieniu SNRI pojawiają się objawy?
Często tak, zwłaszcza po nagłym przerwaniu. W badaniach objawy po przerwaniu leczenia miało około 31% osób przyjmujących wenlafaksynę i około 45% przyjmujących duloksetynę, wobec 17% i 23% w grupach placebo. Najczęściej to zawroty głowy, mrowienie, zaburzenia snu, niepokój i nudności. Zwykle mijają w ciągu 2 tygodni, dlatego leczenie kończy się stopniowo, według planu lekarza.
Czy duloksetyna jest lekiem przeciwbólowym?
Nie w zwykłym sensie, ale ma zarejestrowane wskazanie w leczeniu bólu w obwodowej neuropatii cukrzycowej u dorosłych. Według ChPL prawdopodobnie działa przez wzmacnianie szlaków hamujących ból w ośrodkowym układzie nerwowym. Nie zastępuje leków na ból głowy czy urazy, a o jej zastosowaniu w bólu decyduje lekarz.
Treść ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. Zasady publikacji opisują nasze wytyczne redakcyjne.