Leki przeciwlękowe i na nerwicę: które leczą długo, które doraźnie, a które uzależniają

Porównanie leków na lęk: kiedy działają i czy uzależniają

Najczęstsze pytanie przy lekach na lęki brzmi: kiedy poczuję różnicę i czy się od tego uzależnię. Odpowiedzi poniżej pochodzą z Charakterystyk Produktu Leczniczego (ChPL). Wszystkie wymienione leki są na receptę; tylko benzodiazepiny są przy tym substancjami psychotropowymi grupy IV-P.

Tabela nie jest instrukcją wyboru leku. Ten sam lek u jednej osoby działa dobrze, a u innej wywołuje działania niepożądane albo koliduje z innymi lekami czy chorobą serca. Dlatego zestawienie traktuj jako mapę możliwości, którą omawiasz z lekarzem, a nie listę do samodzielnego wypróbowania.

Leczenie na miesiące: leki przeciwdepresyjne i psychoterapia

Leki przeciwlękowe i przeciwdepresyjne to w praktyce często te same preparaty. Escitalopram ma w ChPL wskazania w depresji, lęku panicznym z agorafobią lub bez niej, fobii społecznej, uogólnionym zaburzeniu lękowym i zaburzeniu obsesyjno-kompulsyjnym. Przy fobii społecznej ChPL zaleca kontynuowanie leczenia przez 12 tygodni, by poprawa była trwała. Escitalopram jest przeciwwskazany przy wydłużonym odstępie QT, w połączeniu z innymi lekami wydłużającymi QT (np. z hydroksyzyną) oraz z moklobemidem.

Sertralina (np. Zoloft czy Asertin) jest wskazana m.in. w lęku napadowym z agorafobią lub bez niej, zespole lęku społecznego, PTSD i zaburzeniach obsesyjno-kompulsyjnych. Do leków stosowanych długoterminowo należą też SNRI, np. wenlafaksyna; to, który lek pasuje do Twojego rodzaju lęku, ustala lekarz.

Leków przeciwdepresyjnych nie odstawia się z dnia na dzień, bo nagłe przerwanie grozi objawami odstawienia. Dotyczy ich też ostrzeżenie z ChPL: w pierwszych tygodniach leczenia i po każdej zmianie dawki lęk, niepokój i myśli samobójcze mogą się przejściowo nasilić, najwyraźniej u osób przed 25. rokiem życia. Wtedy od razu skontaktuj się z lekarzem, a w bezpośrednim zagrożeniu życia dzwoń pod 112.

Psychoterapia to drugi filar leczenia. Do psychologa w NFZ pójdziesz bez skierowania, a na psychoterapię w poradni potrzebne jest skierowanie z planem leczenia od psychiatry albo innego lekarza ubezpieczenia, który rozpoznał zaburzenie z zakresu F00-F99. Szczegóły opisujemy w poradniku jak dostać psychoterapię w ramach NFZ.

Na krótko i doraźnie: hydroksyzyna oraz benzodiazepiny

Hydroksyzyna ma w ChPL wskazanie do objawowego leczenia lęku u dorosłych. Nie jest substancją psychotropową, ale nie jest lekiem dla każdego. Przeciwwskazaniem jest wydłużenie odstępu QT, a także sama obecność czynników ryzyka takiego wydłużenia: choroba układu krążenia, znaczące zaburzenia elektrolitowe, nagły zgon sercowy w rodzinie, znaczna bradykardia albo przyjmowanie leków wydłużających QT. Przeciwwskazana jest też w ciąży i podczas karmienia piersią. Alkohol nasila jej działanie, a wpływ na prowadzenie pojazdów ChPL ocenia jako umiarkowany do znacznego.

Benzodiazepiny wyciszają lęk szybko, ale ich charakterystyki mocno ograniczają czas stosowania. ChPL Xanax SR podaje dla alprazolamu maksymalnie 2-4 tygodnie, a wskazanie obejmuje wyłącznie ciężkie zaburzenia. Lorazepam stosuje się doraźnie i krótkotrwale. Leczenie diazepamem w stanach lękowych nie powinno przekraczać 8-12 tygodni, łącznie ze stopniowym odstawianiem. W trakcie leczenia alprazolamem nie wolno pić alkoholu.

Uzależnienie od benzodiazepin może pojawić się także przy dawkach terapeutycznych, a nagłe odstawienie po jego rozwinięciu wywołuje m.in. bóle głowy, silny niepokój, napięcie i drażliwość. Porównanie leków o działaniu uspokajającym znajdziesz w przeglądzie leki uspokajające na receptę, a opis całej grupy w tekście o benzodiazepinach.

Opipramol, pregabalina i buspiron w lęku uogólnionym

Opipramol (np. Pramolan) jest wskazany w zaburzeniach lękowych uogólnionych i w zaburzeniach pod postacią somatyczną. Działa stopniowo, średni czas leczenia to według ChPL 1-2 miesiące. W trakcie terapii kontroluje się morfologię krwi, zwłaszcza przy gorączce, objawach grypopodobnych lub bólu gardła. Jeśli w trakcie leczenia pojawią się myśli samobójcze albo wyraźne pogorszenie nastroju, od razu powiedz o tym lekarzowi, a w zagrożeniu życia dzwoń pod 112.

Pregabalina (np. Lyrica) ma wskazania w uogólnionych zaburzeniach lękowych u dorosłych, a także w bólu neuropatycznym i padaczce. ChPL ostrzega, że może powodować uzależnienie nawet w dawkach terapeutycznych i zgłaszano przypadki nadużywania, dlatego przed przepisaniem lekarz ocenia to ryzyko. Pregabalina może nasilać działanie alkoholu i lorazepamu, a leczenia nie przerywa się nagle. Opisano też myśli i zachowania samobójcze, o których trzeba od razu powiedzieć lekarzowi.

Buspiron (w Polsce jako Spamilan) jest wskazany w krótkotrwałym leczeniu zaburzeń lękowych i łagodzeniu objawów lęku, także z towarzyszącą depresją. Nie stosuje się go jako jedynego leku w depresji. W badaniach nie wywoływał uzależnienia, ale nie łagodzi objawów odstawienia benzodiazepin, więc nie zastąpi ich z dnia na dzień. Podczas leczenia buspironem nie należy pić alkoholu.

Czego nie kupisz bez recepty i co pomaga bez leków

Żaden z leków opisanych na tej stronie nie jest dostępny bez recepty: SSRI, opipramol, pregabalina, buspiron, hydroksyzyna i benzodiazepiny mają kategorię Rp. Oferty takich leków bez recepty w internecie to nielegalne źródła z ryzykiem podróbek o nieznanym składzie i dawce, a przy benzodiazepinach także groźnych interakcji z alkoholem.

Suplementy diety reklamowane na stres to środki spożywcze, a nie produkty lecznicze, więc nie mają Charakterystyki Produktu Leczniczego i nie przechodzą tej samej kontroli jakości co leki.

Co realnie pomaga, zanim sięgniesz po leki, to dostęp do specjalisty. Do psychologa i psychiatry w NFZ pójdziesz bez skierowania, a centrum zdrowia psychicznego przyjmuje dorosłych ze swojego obszaru bez skierowania i bez zapisu. Jeśli lęk utrzymuje się tygodniami, zacznij od takiej oceny; więcej o objawach przeczytasz w tekstach o zaburzeniach lękowych i ataku paniki.

Recepta na kontynuację leczenia lęku: co przygotować i za co płacisz

Jeśli leczysz się już u psychiatry i lek się kończy, możesz złożyć w receptopunkt wniosek o kontynuację. Nie stawiamy rozpoznania i nie dobieramy pierwszego leku. Wniosek ocenia lekarz (nadzór medyczny: lek. Damian Wojno, PWZ 3211301), a pytania dodatkowe zadaje na czacie; nie prowadzimy rozmów wideo ani telefonicznych.

Przygotuj nazwę leku i jego moc, informację, kto i kiedy go zlecił, listę innych przyjmowanych leków oraz dokumentację, np. kartę wizyty albo wypis. Listę rzeczy do zebrania rozpisujemy w poradniku recepta na kontynuację: co przygotować. Przy benzodiazepinach lekarz musi dodatkowo sprawdzić historię recept i to, czy od ostatniego badania nie minęły więcej niż 3 miesiące; recepta na nie ma 30 dni na realizację.

Co jest w cenie: opłata pokrywa konsultację, czyli ocenę wniosku przez lekarza, a nie sam dokument. Kwotę widzisz przy przycisku przed wysłaniem wniosku. Decyzja należy do lekarza i może być odmowna; opłata dotyczy oceny wniosku, więc przy odmowie nie podlega zwrotowi. Jak liczymy koszt, wyjaśniamy w tekście ile kosztuje kontynuacja recepty.