Lek Rispolept bez niedomówień: rysperydon, wskazania, skutki uboczne i recepta

Rispolept w skrócie: substancja, grupa, sposób działania

Substancją czynną leku Rispolept jest rysperydon. ChPL zalicza go do grupy „inne leki przeciwpsychotyczne” (kod ATC N05AX08). Potocznie mówi się o nim jako o neuroleptyku drugiej generacji, czyli atypowym.

Najsilniej rysperydon wiąże się z receptorami dopaminowymi D2 i serotoninowymi 5-HT2. Łączy się też z receptorami alfa1-adrenergicznymi, a słabiej z histaminowymi H1 i alfa2-adrenergicznymi. Blokada D2 odpowiada za łagodzenie objawów wytwórczych schizofrenii, takich jak urojenia i omamy. Według ChPL zrównoważone działanie na oba układy może zmniejszać ryzyko objawów pozapiramidowych i poszerzać efekt na objawy negatywne oraz zaburzenia nastroju w schizofrenii.

W organizmie rysperydon przechodzi w 9-hydroksyrysperydon, który działa podobnie. Oba razem tworzą tak zwaną czynną frakcję przeciwpsychotyczną. To ważne przy interakcjach, bo leki wpływające na enzym CYP2D6 zmieniają jej stężenie.

Rispolept na co jest stosowany według ChPL

Lista wskazań jest krótka i precyzyjna. Rispolept nie jest lekiem na zwykły stres, bezsenność ani lęk.

• schizofrenia u dorosłych
• mania w chorobie afektywnej dwubiegunowej, gdy epizod jest umiarkowany lub ciężki
• agresja w otępieniu alzheimerowskim umiarkowanym lub ciężkim: najwyżej 6 tygodni, gdy zawiodły metody niefarmakologiczne i istnieje ryzyko, że chory zrobi krzywdę sobie lub innym
• agresja u dzieci i nastolatków od 5. roku życia z inteligencją poniżej przeciętnej lub niepełnosprawnością intelektualną i zaburzeniami zachowania: leczenie objawowe, nie dłuższe niż 6 tygodni, zawsze razem z działaniami psychospołecznymi i edukacyjnymi

Postaci i moce w aptece, czyli co może być na recepcie

Tabletki powlekane Rispolept występują w czterech mocach: 1, 2, 3 i 4 mg. Jest też płyn doustny o stężeniu 1 mg/ml. Rispolept Consta to odrębny produkt do wstrzykiwań: proszek z rozpuszczalnikiem, z którego przygotowuje się zawiesinę uwalnianą przez dłuższy czas; występuje w wariantach 25 mg, 37,5 mg i 50 mg. Tabletek Rispolept 0,5 mg nie ma; mniejsze dawki zapewnia płyn doustny albo inne produkty z rysperydonem.

O tym, jaką moc i postać dostaniesz, decyduje lekarz, który ustala też dawkowanie. Jedzenie nie zmienia wchłaniania tabletek. Dwie uwagi dla osób z alergiami i nietolerancjami: tabletki zawierają laktozę, więc według ChPL nie powinny ich przyjmować osoby z rzadką dziedziczną nietolerancją galaktozy, brakiem laktazy lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy, a wersja 2 mg ma też barwnik E110 (żółcień pomarańczową), który może wywołać reakcję alergiczną.

Nie odstawiaj leku na własną rękę. ChPL zaleca stopniowe kończenie leczenia, a tempo ustala lekarz.

Rispolept skutki uboczne: od częstych do rzadkich, ale groźnych

Najczęstsze działania niepożądane, które ChPL notuje u co najmniej 10% pacjentów, to parkinsonizm, senność lub sedacja, bóle głowy i bezsenność. Parkinsonizm i akatyzja (przymus ruchu, niemożność usiedzenia w miejscu) zależą od dawki.

Do częstych należą między innymi: zwiększenie stężenia prolaktyny, przyrost masy ciała, zwiększenie lub zmniejszenie apetytu, akatyzja, dystonia, drżenie, zawroty głowy, lęk, pobudzenie, zaburzenia snu, niewyraźne widzenie, przyspieszone bicie serca, nudności, zaparcia, suchość w ustach i zmęczenie. W zebranych danych z 6-8-tygodniowych badań w schizofrenii o 7% masy ciała lub więcej przytyło 18% dorosłych na Rispolepcie i 9% na placebo, stąd zalecenie, by regularnie kontrolować wagę.

Wysoka prolaktyna może dawać powiększenie piersi, mlekotok, zaburzenia lub zanik miesiączki, spadek libido i zaburzenia erekcji. Zgłoś takie objawy lekarzowi, bo da się je sprawdzić badaniem krwi.

• złośliwy zespół neuroleptyczny: gorączka ze sztywnymi mięśniami, niestabilnym ciśnieniem i tętnem oraz zaburzeniami świadomości wymaga natychmiastowej pomocy (112)
• późne dyskinezy: mimowolne, rytmiczne ruchy języka lub twarzy
• hiperglikemia i cukrzyca: wzmożone pragnienie, częste oddawanie moczu, osłabienie
• spadek ciśnienia przy wstawaniu, zwłaszcza na początku leczenia
• agranulocytoza, zgłaszana bardzo rzadko (poniżej 1 na 10 000 pacjentów): gorączka i infekcje
• priapizm, czyli bolesny, przedłużający się wzwód, oraz zakrzepica żylna

Kto musi szczególnie uważać i z jakimi lekami są interakcje

U osób starszych z otępieniem ChPL opisuje większą umieralność przy atypowych lekach przeciwpsychotycznych: w badaniach z doustnym Rispoleptem 4,0% wobec 3,1% na placebo. Udary i inne zdarzenia naczyniowo-mózgowe dotknęły 3,3% chorych z otępieniem leczonych rysperydonem i 1,2% otrzymujących placebo; chorzy z otępieniem innego typu niż alzheimerowskie, na przykład naczyniowym lub mieszanym, nie powinni dostawać rysperydonu. Ostrożność dotyczy też chorób serca, padaczki, cukrzycy, choroby Parkinsona i zaburzeń pracy nerek lub wątroby. Jeśli czeka cię zabieg usunięcia zaćmy, uprzedź okulistę o obecnym lub dawnym przyjmowaniu rysperydonu.

W trakcie leczenia ChPL przewiduje kontrole: regularne ważenie, obserwację objawów wysokiego cukru, a u osób z cukrzycą sprawdzanie, czy nie pogarsza się jej wyrównanie. Kto miał w przeszłości obniżoną liczbę białych krwinek, powinien mieć morfologię monitorowaną przez pierwsze miesiące. Badanie prolaktyny zleca się, gdy pojawią się objawy z nią związane.

Silne inhibitory CYP2D6, takie jak paroksetyna czy fluoksetyna, podnoszą stężenie rysperydonu, a karbamazepina je obniża. Ostrożności wymagają leki wydłużające odstęp QT, leki na nadciśnienie (ryzyko istotnego spadku ciśnienia) i metylofenidat. Łączenie doustnego Rispoleptu z paliperydonem, jego czynnym metabolitem, nie jest zalecane.

W ciąży leku nie należy stosować, jeśli nie jest to bezwzględnie konieczne, a jeśli leczenie trzeba przerwać, nie robi się tego gwałtownie. Rysperydon przenika w małych ilościach do mleka kobiecego.

Rispolept a alkohol i jazda samochodem

Rysperydon sumuje się z innymi środkami hamującymi ośrodkowy układ nerwowy. Charakterystyka wymienia tu wprost alkohol, a obok niego opioidy, leki przeciwhistaminowe i benzodiazepiny, i każe przy takich połączeniach zachować ostrożność z powodu silniejszej sedacji. W praktyce oznacza to silniejszą senność i spowolnienie, co szczególnie liczy się za kierownicą i przy obsłudze maszyn. Jak jest w twoim przypadku, ustal z lekarzem.

Lek w niewielkim lub umiarkowanym stopniu upośledza zdolność kierowania i obsługi maszyn, bo może powodować senność i kłopoty z widzeniem. Dopóki nie wiesz, jak reagujesz na lek, nie prowadź samochodu i nie obsługuj maszyn; tak zaleca ChPL.

Czy rysperydon uzależnia i czy formalnie jest psychotropem

W sensie prawnym rysperydon psychotropem nie jest: nie ma go na urzędowym wykazie substancji psychotropowych i środków odurzających. Potocznie tak nazywa się każdy lek psychiatryczny, stąd częste pytanie. Recepta na Rispolept to zwykła recepta Rp, bez szczególnych ograniczeń dla substancji psychotropowych.

ChPL nie opisuje uzależnienia od rysperydonu. Opisuje natomiast skutki nagłego odstawienia: po gwałtownym przerwaniu leków przeciwpsychotycznych stosowanych w dużych dawkach bardzo rzadko pojawiały się nudności, wymioty, nadmierne pocenie się i bezsenność. Mogą też wrócić objawy psychotyczne i ruchy mimowolne. To powód, by leczenie kończyć wyłącznie w porozumieniu z lekarzem.

Zamienniki Rispoleptu i koszt w aptece

Rysperydon jest dostępny także pod innymi nazwami, między innymi: Orizon, Risperon, Ryspolit, Risperidon Vipharm, Risperidone Teva, Risperidone Grindeks, Torendo Q-Tab i Okedi. Nie każdy z nich ma te same postaci i moce co Rispolept: wśród produktów z rysperydonem są na przykład tabletki ulegające rozpadowi w jamie ustnej, tabletki 0,5 mg i 6 mg oraz proszek do sporządzania zawiesiny do wstrzykiwań w mocach, których Rispolept Consta nie ma, takich jak 75 mg i 100 mg. Zamiana na odpowiednik ma sens przy tej samej substancji, mocy i postaci; w razie wątpliwości zapytaj farmaceutę lub lekarza.

Inne leki przeciwpsychotyczne, takie jak kwetiapina, olanzapina czy arypiprazol, to nie zamienniki, tylko inne substancje. O zmianie leku decyduje psychiatra.

Ile zapłacisz za Rispolept w aptece, zależy od wielkości opakowania i od tego, czy w twoim wskazaniu przysługuje refundacja. Aktualną odpłatność sprawdzisz w obwieszczeniu refundacyjnym; jak to zrobić krok po kroku, opisujemy w poradniku jak sprawdzić refundację leku. Różnice między oryginałem a odpowiednikami omawiamy w tekście oryginał czy zamiennik.

Recepta na Rispolept: kontynuacja online i co jest w opłacie

Apteka wyda Rispolept tylko na receptę. Kto proponuje go bez niej, działa nielegalnie, a lek z takiego źródła może być podrobiony i mieć nieznany skład. Leczenie rysperydonem zaczyna psychiatra na wizycie i on prowadzi dalsze zmiany.

Gdy bierzesz Rispolept od dawna, choroba jest ustabilizowana, a leczenie masz udokumentowane, możesz wysłać wniosek o kolejną e-receptę psychiatryczną. Najpierw odpowiadasz na pytania w formularzu, potem wniosek czyta lekarz (nadzór medyczny sprawuje lek. Damian Wojno, PWZ 3211301) i, jeśli czegoś mu brakuje, pisze do ciebie na czacie. Nie prowadzimy rozmów wideo ani telefonicznych. Lekarz może odmówić, zwłaszcza gdy objawy się nasilają, pojawiły się nowe działania niepożądane albo potrzebna jest zmiana leczenia; wtedy właściwym miejscem jest psychiatra.

Opłatę widzisz przy przycisku, zanim cokolwiek wyślesz. Pokrywa ona ocenę wniosku, a nie sam lek, za który płacisz w aptece. Opłata dotyczy oceny wniosku przez lekarza, dlatego przy odmowie nie podlega zwrotowi.