Jakie są leki na ADHD, czym się różnią i co realnie oznaczają dla twojego portfela i zdrowia

Leki na ADHD w zestawieniu: substancja, rodzaj i status recepty

Wskazania w tabeli pochodzą z Charakterystyk Produktów Leczniczych (ChPL) produktów referencyjnych. Inne produkty tej samej substancji mogą mieć inne wskazania, moce i postaci, dlatego o konkretnym preparacie decyduje lekarz.

Kto rozpoczyna leczenie i na jakiej podstawie

Wszystkie trzy charakterystyki zastrzegają, że leczenie rozpoczyna specjalista. Przy atomoksetynie ChPL wymienia pediatrę, psychiatrę dzieci i młodzieży albo psychiatrę; przy lisdeksamfetaminie specjalistę doświadczonego w terapii zaburzeń zachowania; przy metylofenidacie u dzieci lekarza specjalizującego się w dziecięcych zaburzeniach zachowania.

Rozpoznanie stawia się według kryteriów DSM lub ICD, na podstawie pełnego wywiadu i badania. Nie istnieje jeden test, który potwierdza ADHD, a obecność pojedynczych objawów nie wystarcza. Leki są częścią szerszego programu, który obejmuje też działania psychologiczne, edukacyjne i społeczne. Nie każda osoba z ADHD wymaga farmakoterapii: decyzja zależy od nasilenia objawów i tego, jak bardzo utrudniają codzienne życie.

Mechanizm działania: stymulanty kontra atomoksetyna

Metylofenidat według ChPL prawdopodobnie blokuje zwrotny wychwyt noradrenaliny i dopaminy oraz zwiększa uwalnianie tych neuroprzekaźników. Postać o natychmiastowym uwalnianiu działa w ciągu godziny od przyjęcia, a postaci o zmodyfikowanym uwalnianiu rozkładają działanie na dłużej.

Lisdeksamfetamina sama w sobie jest nieaktywna. Po wchłonięciu krwinki czerwone zamieniają ją w deksamfetaminę, która działa podobnie: blokuje wychwyt noradrenaliny i dopaminy i zwiększa ich uwalnianie. W badaniach efekt utrzymywał się 13 godzin od dawki u dzieci i 14 godzin u dorosłych.

Atomoksetyna działa inaczej: wybiórczo hamuje transporter noradrenaliny, bez bezpośredniego wpływu na transport dopaminy i serotoniny. ChPL podkreśla, że nie jest środkiem psychostymulującym ani pochodną amfetaminy.

Czy leki na ADHD uzależniają i które z nich to psychotropy

Metylofenidat i lisdeksamfetamina są substancjami psychotropowymi grupy II-P. ChPL metylofenidatu opisuje, że przewlekłe nadużywanie może prowadzić do znacznej tolerancji i uzależnienia psychicznego. ChPL lisdeksamfetaminy każe przed leczeniem ocenić ryzyko nadużywania i uzależnienia i zaznacza, że ryzyko stosowania niezgodnego z zaleceniami może być większe u dorosłych, zwłaszcza młodych, niż u dzieci i młodzieży.

Ryzyko dotyczy przede wszystkim nadużywania, czyli przyjmowania poza zaleceniami lekarza. Dlatego lekarz pyta o uzależnienia w przeszłości, a u osób z wysokim ryzykiem nadużywania substancji ChPL metylofenidatu każe rozważyć leczenie niestymulujące.

Atomoksetyna nie jest psychotropem. W badaniu nad możliwością nadużywania u dorosłych nie dawała wzorca odpowiedzi sugerującego działanie pobudzające czy euforyzujące. Więcej o tym, co formalnie jest psychotropem, przeczytasz w przeglądzie leków psychotropowych.

Bezpieczeństwo w trakcie leczenia: serce i przeciwwskazania

Leki na ADHD wpływają na układ krążenia. Przed leczeniem stymulantem ocenia się ciśnienie i tętno, a w trakcie zapisuje się je po każdej zmianie dawki i nie rzadziej niż co 6 miesięcy. Charakterystyki tych leków powtarzają te same przeciwwskazania, choć różnią się szczegółami:

• jaskra (przy atomoksetynie: jaskra z wąskim kątem)
• guz chromochłonny
• ciężkie choroby serca i naczyń (przy metylofenidacie i atomoksetynie także naczyń mózgowych)
• przyjmowanie inhibitorów MAO lub okres 14 dni od ich odstawienia
• nadczynność tarczycy (przy lekach pobudzających)

Zdrowie psychiczne a stymulanty

ChPL metylofenidatu przeciwwskazuje go przy obecnej lub przebytej ciężkiej depresji, skłonnościach samobójczych, objawach psychotycznych, manii, schizofrenii, jadłowstręcie psychicznym i osobowości chwiejnej emocjonalnie typu borderline, a także przy niekontrolowanej chorobie afektywnej dwubiegunowej typu I. ChPL lisdeksamfetaminy wymienia jako przeciwwskazanie stany przebiegające z pobudzeniem.

Dlatego przy przedłużaniu recepty lekarz pyta nie tylko o objawy ADHD, ale też o nastrój, sen i ewentualne nowe rozpoznania. Jeśli w trakcie leczenia pojawią się myśli samobójcze, silny niepokój albo objawy psychotyczne, skontaktuj się z lekarzem od razu, a w bezpośrednim zagrożeniu dzwoń pod 112.

Alkohol, sen i masa ciała przy lekach na ADHD

ChPL metylofenidatu zaleca powstrzymanie się od alkoholu w czasie leczenia, bo może on nasilać niepożądane działania leku na układ nerwowy. Dla lisdeksamfetaminy dane o interakcji z alkoholem są ograniczone, co nie oznacza, że połączenie jest bezpieczne.

Lisdeksamfetaminy nie przyjmuje się po południu, bo może utrudniać zasypianie. Stymulantom przypisuje się też utratę masy ciała, dlatego masę ciała i apetyt kontroluje się w trakcie leczenia. Przy atomoksetynie u dzieci i młodzieży zgłaszano zachowania samobójcze częściej niż przy placebo; każdą zmianę nastroju zgłaszaj lekarzowi od razu.

Leki na ADHD u dorosłych: co mówią charakterystyki

U dorosłych ChPL Elvanse i Auroxetyn wymagają, by objawy ADHD występowały już w dzieciństwie, co trzeba potwierdzić dokumentacją, wywiadem albo odpowiednimi narzędziami. Rozpoznanie nie może opierać się na jednym czy kilku objawach, a ADHD musi mieć co najmniej umiarkowane nasilenie i zaburzać funkcjonowanie w dwóch lub więcej obszarach życia.

W przypadku metylofenidatu wskazania mogą się różnić między produktami, a referencyjne tabletki Medikinet według ChPL nie są przeznaczone dla dorosłych. Który preparat jest właściwy, ustala psychiatra prowadzący. Diagnozę i dobór leku u dorosłych opisujemy w tekście o ADHD u dorosłych.

Ile trwa farmakoterapia ADHD i kiedy ją ocenia się ponownie

Leków na ADHD nie bierze się automatycznie do końca życia. ChPL lisdeksamfetaminy mówi, że ADHD może wymagać długotrwałego leczenia, ale po ponad 12 miesiącach lekarz powinien co najmniej raz w roku ocenić jego przydatność i rozważyć próbne odstawienie. ChPL atomoksetyny przewiduje ocenę konieczności dalszego leczenia po roku. Przy metylofenidacie u dzieci leczenie zwykle kończy się w okresie dojrzewania lub po nim.

Jeśli po ustaleniu dawki w ciągu miesiąca nie ma poprawy, ChPL obu stymulantów każe leczenie przerwać. Wszystkie te decyzje podejmuje lekarz, nie pacjent na własną rękę.

Refundacja i koszty: co płacisz w aptece, a co za wniosek

Na koszt leczenia ADHD składają się dwie niezależne pozycje: cena leku w aptece i opłata za wizytę albo wniosek o receptę. Czy dany lek jest refundowany, zależy od konkretnego produktu, wskazania i aktualnego wykazu leków refundowanych, który bywa zmieniany. Dlatego nie podajemy tu statusu refundacji jako stałego faktu. Jak sprawdzić go samodzielnie dla swojego opakowania, pokazujemy w poradniku jak sprawdzić, czy lek jest refundowany.

Opłata za wniosek obejmuje ocenę dokumentacji przez lekarza, nie lek. Jej wysokość widzisz przy przycisku, zanim cokolwiek wyślesz. Atomoksetyny ani stymulantów nie kupisz bez recepty; oferty z pominięciem recepty pochodzą z nielegalnych źródeł i grożą podróbką.

Przedłużenie leczenia ADHD online: zasady

Przez formularz e-recepty psychiatrycznej możesz wnioskować wyłącznie o kontynuację leczenia ustalonego przez psychiatrę i udokumentowanego. Wniosek ocenia lekarz (nadzór medyczny: lek. Damian Wojno), pytania dodatkowe zadaje na czacie. Nie stawiamy diagnozy ADHD, nie zaczynamy leczenia i nie prowadzimy rozmów wideo ani telefonicznych.

Przy metylofenidacie i lisdeksamfetaminie obowiązują przepisy dla grupy II-P. Receptę bez badania można wystawić, jeśli od ostatniego zbadania pacjenta upłynęło nie więcej niż 3 miesiące, a lekarz weryfikuje historię przepisanych leków. Jedna recepta może obejmować zapotrzebowanie na maksymalnie 90 dni; można wystawić do 3 recept na kolejne okresy, łącznie nie dłużej niż 90 dni. Termin realizacji recepty na substancję psychotropową to 30 dni.

Lekarz może odmówić, np. gdy ostatnie badanie było dawno albo dokumentacja jest niepełna. Opłata dotyczy oceny wniosku przez lekarza, dlatego przy odmowie nie podlega zwrotowi.